ทำความสะอาดรากฟันเทียมอย่างไร เลือกอุปกรณ์และดูแลซอกฟัน

รากฟันเทียมควรได้รับการแปรงวันละ 2 ครั้ง ร่วมกับทำความสะอาดซอกฟันทุกวัน โดยเลือกอุปกรณ์ให้เหมาะกับช่องว่างและรูปแบบฟันที่ใส่ การดูแลที่บ้านต้องทำควบคู่กับการพบทันตแพทย์ตามนัด เพราะความผิดปกติรอบรากฟันเทียมอาจสังเกตด้วยตัวเองได้ยาก

คำแนะนำในบทความนี้เหมาะสำหรับผู้ที่ใส่ครอบฟันบนรากฟันเทียมจนแผลหายดี และทันตแพทย์อนุญาตให้ทำความสะอาดตามปกติแล้ว หากคุณเพิ่งผ่าตัด ปลูกกระดูก หรือยังมีแผลในช่องปาก ควรปฏิบัติตามคำแนะนำของทีมรักษา และไม่เริ่มแปรงซอกบริเวณแผลตามบทความนี้เอง

ดูแลทุกวันให้ถึงทั้งผิวครอบฟันและซอกฟัน

บริเวณที่ต้องใส่ใจคือผิวครอบฟัน แนวขอบเหงือก และซอกข้างครอบฟัน คราบจุลินทรีย์ที่สะสมอาจทำให้เนื้อเยื่อรอบรากฟันเทียมอักเสบ และหากไม่ได้รับการรักษา อาจลุกลามไปถึงกระดูกที่รองรับรากฟันเทียมได้

ลองจัดเวลาทำความสะอาดซอกฟันให้เป็นส่วนหนึ่งของกิจวัตรประจำวัน เช่น ก่อนแปรงฟันช่วงก่อนนอน แล้วทำตามวิธีที่ทันตแพทย์สาธิตให้กับตำแหน่งนั้น

ทำความสะอาดซอกฟันอย่างน้อยวันละครั้ง ใช้แปรงซอกฟันขนาดพอดี สอดเข้าช่องที่เข้าถึงได้อย่างนุ่มนวลและขยับเข้าออกโดยไม่ฝืน หากรู้สึกติดหรือเจ็บ ควรหยุดฝืนแล้วให้ทันตแพทย์ช่วยเลือกขนาดหรือวิธีใหม่ ไม่แหย่อุปกรณ์ลึกลงใต้เหงือกเพื่อพยายามทำความสะอาดรากเทียมเอง
แปรงฟันวันละ 2 ครั้ง ครั้งละประมาณ 2 นาที แปรงให้ทั่วทั้งปาก รวมถึงด้านนอก ด้านใน และด้านบดเคี้ยวของครอบฟัน เลือกใช้แปรงหัวเล็กขนนุ่ม แปรงบริเวณแนวขอบเหงือกอย่างเบามือ จะใช้แปรงธรรมดาหรือแปรงไฟฟ้าที่ควบคุมได้ถนัดก็ได้
ดูแลฟันธรรมชาติที่เหลืออยู่ด้วย ใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์สำหรับผู้ใหญ่ แปรงเสร็จแล้วบ้วนฟองส่วนเกินออกโดยไม่บ้วนน้ำทันที หากทันตแพทย์มีคำแนะนำเฉพาะ ให้ยึดตามแผนที่ได้รับ

การแปรงฟันให้สะอาดไม่ได้หมายถึงการออกแรงมากขึ้น หากมีคราบแข็งติดแน่นหรือมีจุดที่ทำความสะอาดไม่ถึง ควรแจ้งทันตแพทย์เพื่อรับการทำความสะอาดที่เหมาะสม ไม่ควรใช้ของแหลมขูด หรือพยายามถอดและขันชิ้นส่วนรากฟันเทียมด้วยตัวเอง

ภาพจำลองสามช่องแสดงแปรงสีฟันบนผิวครอบฟัน แปรงซอกฟันบริเวณข้างครอบฟัน และกระจกตรวจฟัน

เลือกอุปกรณ์อย่างไรให้เหมาะกับรากฟันเทียม

ไม่มีอุปกรณ์ชิ้นเดียวที่เหมาะกับทุกตำแหน่ง ขนาดของช่องว่าง รูปร่างครอบฟัน และความถนัดในการใช้มือมีผลต่อการเลือกใช้งาน แนะนำให้นำอุปกรณ์ที่คุณใช้อยู่ไปให้ทันตแพทย์ช่วยประเมิน และลองทำให้ดูว่าคุณทำความสะอาดแต่ละด้านอย่างไร

อุปกรณ์	ช่วยทำความสะอาดบริเวณใด	เงื่อนไขที่ควรใส่ใจ
แปรงสีฟันหัวเล็ก ขนนุ่ม	ผิวครอบฟันและแนวขอบเหงือก	แปรงให้ครบทุกด้านอย่างเบามือ และต้องทำความสะอาดซอกฟันร่วมด้วย
แปรงซอกฟัน	ช่องเปิดข้างครอบฟันที่แปรงเข้าถึงได้	ให้ทันตแพทย์ช่วยเลือกชนิดและขนาดที่พอดี สอดได้โดยไม่ต้องดันแรง แต่ละซอกอาจใช้คนละขนาด
ไหมขัดฟันหรือไหมชนิดที่ทันตแพทย์เลือก	ซอกแคบที่แปรงซอกฟันเข้าไม่ได้	ให้ทันตแพทย์สอนวิธีใช้รอบชิ้นงานของตนเอง ไม่ดึงกระแทกหรือฝืนผ่านจุดที่ติด

สำหรับผู้ที่ใส่สะพานฟันบนรากฟันเทียม หรือฟันปลอมที่ยึดกับรากฟันเทียม อาจมีวิธีทำความสะอาดต่างจากครอบฟันเดี่ยว ควรขอให้ทีมรักษาชี้จุดที่ต้องดูแลและสาธิตกับชิ้นงานจริง โดยไม่ใช้ภาพตัวอย่างแทนคำแนะนำเฉพาะบุคคล

สัญญาณที่ควรนัดตรวจ

หากสังเกตเห็นความผิดปกติบริเวณรากฟันเทียมดังต่อไปนี้ ควรติดต่อทันตแพทย์โดยเร็ว ไม่ต้องรอให้ถึงวันนัดตรวจครั้งถัดไป

มีเลือดออกขณะทำความสะอาด
เหงือกรอบรากฟันเทียมบวม
มีกลิ่นปากหรือรสผิดปกติ
ครอบฟันหรือรากฟันเทียมขยับ

อาการเหล่านี้ยังบอกไม่ได้ด้วยตัวเองว่าเกิดจากอะไร หรือมีการสูญเสียกระดูกร่วมด้วยหรือไม่ โดยเฉพาะถ้ารู้สึกว่าชิ้นงานขยับ ไม่ควรลองโยกหรือปรับให้แน่นเอง ให้ทันตแพทย์ตรวจหาสาเหตุ

ก่อนไปพบทันตแพทย์ ลองจดบันทึกว่าเริ่มสังเกตอาการเมื่อไร เกิดตรงไหน และใช้อุปกรณ์ใดแล้วติดหรือเจ็บ พร้อมแจ้งประวัติโรคปริทันต์ การสูบบุหรี่ เบาหวาน และยาที่ใช้อยู่ ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้ทีมรักษาวางแผนดูแลได้เหมาะกับคุณ

คำถามที่พบบ่อยเรื่องการดูแลรากฟันเทียม

ใช้น้ำยาบ้วนปากแทนการแปรงและทำความสะอาดซอกฟันได้ไหม

ไม่ได้ น้ำยาบ้วนปากเป็นเพียงตัวช่วยเสริม ไม่สามารถทดแทนการขจัดคราบด้วยการแปรงฟันและอุปกรณ์ทำความสะอาดซอกฟันได้ หากจำเป็นต้องใช้น้ำยาฆ่าเชื้อ ให้ทันตแพทย์เลือกชนิดและระยะเวลาที่เหมาะสม ไม่ควรใช้ต่อเนื่องเองเพียงเพราะมีรากฟันเทียม

ไม่มีอาการผิดปกติ ยังต้องไปตรวจตามนัดหรือไม่

ยังควรไปตามนัด เพื่อให้ทันตแพทย์ตรวจเหงือก กระดูกรอบรากฟันเทียม และชิ้นงาน รวมถึงทำความสะอาดในจุดที่จำเป็น ความถี่ในการนัดตรวจควรกำหนดเป็นรายบุคคล ตามสภาพช่องปากและความเสี่ยงของคุณ จึงไม่ควรรอให้มีอาการปวดหรือโยกก่อนแล้วค่อยไปตรวจ

เพิ่งฝังรากฟันเทียมมา ใช้วิธีทำความสะอาดตามนี้ได้เลยหรือไม่

ยังไม่ควรเริ่มทำความสะอาดบริเวณที่เพิ่งผ่าตัดด้วยวิธีนี้เอง ในช่วงที่มีแผลอาจต้องเว้นการแปรงบางจุด หรือใช้น้ำยาตามคำสั่งของทีมรักษา ควรสอบถามให้แน่ใจว่าสามารถเริ่มแปรงฟันและทำความสะอาดซอกบริเวณนั้นได้เมื่อไร ไม่ตัดสินจากจำนวนวันหลังผ่าตัดเพียงอย่างเดียว

สัญญาณที่ควรนัดตรวจ ติดต่อทันตแพทย์โดยเร็ว

แหล่งอ้างอิง

ทันตแพทย์ผู้ตรวจทานบทความ

ทพญ.กนกสิริ จริยเศรษฐพงศ์ (หมอปันปัน)

วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต (ทันตกรรมประดิษฐ์) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ทันตแพทยศาสตรบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (เกียรตินิยมอันดับ 2)

นัดปรึกษาคุณหมอ →

(ข้อมูลนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่แทนการตรวจและคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากทันตแพทย์)

แผนที่คลินิก · ใกล้ BTS เพลินจิต

ปรึกษาปัญหาฟันฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย