ซอกฟันที่แน่นมักเหมาะกับไหมขัดฟัน ส่วนซอกที่มีช่องเปิดอาจเหมาะกับแปรงซอกฟันขนาดพอดี คนหนึ่งจึงอาจใช้อุปกรณ์ต่างกันในแต่ละตำแหน่งได้ หากลองใช้แล้วรู้สึกติดขัด เจ็บ หรือต้องออกแรงดัน แนะนำให้ทันตแพทย์ช่วยเลือกขนาดและสอนวิธีใช้ให้เหมาะกับช่องปาก
ไหมขัดฟันกับแปรงซอกฟันต่างกันตรงไหน
อุปกรณ์ทั้งสองชนิดช่วยทำความสะอาดบริเวณระหว่างฟันที่แปรงสีฟันเข้าไม่ถึง ไม่ได้มีไว้ใช้แค่ตอนเศษอาหารติดฟันเท่านั้น เพราะบริเวณนี้ยังมีคราบจุลินทรีย์ ซึ่งเป็นคราบแบคทีเรียที่เกาะบนผิวฟัน การเลือกใช้อุปกรณ์จึงควรพิจารณาจากลักษณะซอกฟันและความถนัดของคุณประกอบกัน
| ลักษณะซอกฟันและการใช้งาน | ไหมขัดฟัน | แปรงซอกฟัน |
|---|---|---|
| ฟันชิด ซอกแคบ | มักเหมาะกับการผ่านจุดสัมผัสระหว่างฟัน แล้วโอบแนบผิวฟัน | ไม่ควรฝืนสอดในช่องที่แคบหรือแน่นเกินไป |
| มีช่องเปิดระหว่างฟัน | ต้องโอบให้แนบผิวฟันขณะทำความสะอาด | อาจเหมาะกว่าเมื่อเลือกขนาดที่พอดีกับช่อง |
| ขนาดซอกฟันที่ไม่เท่ากัน | ใช้ในบริเวณที่ซอกแน่นได้ | อาจต้องใช้แปรงมากกว่าหนึ่งขนาด |
| ข้อควรระวังสำคัญ | อย่ากระแทกเส้นไหมลงบนเหงือก | อย่าฝืนดันแปรงที่ใหญ่เกินไปเข้าไปในช่องฟัน |
ไม่จำเป็นต้องเลือกใช้อุปกรณ์เพียงชนิดเดียวสำหรับทุกซอกฟันเสมอไป และยังไม่ควรสรุปว่าแบบใดดีกว่าสำหรับทุกคน หลักฐานเปรียบเทียบผลด้านเหงือกและคราบจุลินทรีย์ยังมีข้อจำกัด การเลือกอุปกรณ์ให้เหมาะกับสภาพช่องปากและใช้อย่างถูกวิธีจึงสำคัญ
ใช้อย่างไรให้สะอาดโดยไม่ฝืนเหงือก
วิธีใช้ไหมขัดฟัน
- จับเส้นไหมให้ควบคุมได้ถนัด ค่อย ๆ เคลื่อนผ่านระหว่างฟันด้วยแรงเบา ระวังไม่กดให้เส้นไหมดีดลงไปกระแทกเหงือก
- โอบเส้นไหมแนบด้านข้างของฟันเป็นรูปตัว C แล้วเลื่อนขึ้นลงเบา ๆ ตามผิวฟันจนถึงบริเวณขอบเหงือก
- ทำความสะอาดผิวฟันทั้งสองด้านที่หันเข้าหาซอกนั้น แล้วทำซี่อื่นต่อให้ทั่วถึง รวมถึงด้านหลังของฟันซี่สุดท้ายด้วย
วิธีใช้แปรงซอกฟัน
- เลือกขนาดแปรงที่สอดได้พอดี หากรู้สึกแน่นเกินไปให้ลองเปลี่ยนเป็นขนาดเล็กลง ไม่ฝืนดันแปรงผ่านช่องฟัน
- สอดแปรงอย่างนุ่มนวลแล้วขยับเข้าออกเพื่อทำความสะอาด ทำต่อในซอกอื่น ๆ โดยปรับเปลี่ยนขนาดแปรงตามความเหมาะสมของแต่ละช่อง
หากไม่แน่ใจว่าเลือกขนาดได้พอดีหรือไม่ แนะนำให้นำอุปกรณ์ที่ใช้อยู่ไปให้ทันตแพทย์ช่วยดูและลองทำให้ดูระหว่างนัดตรวจ วิธีนี้จะช่วยให้คุณได้รับคำแนะนำที่ตรงกับจุดที่ทำความสะอาดลำบาก ไม่จำเป็นต้องฝืนทำต่อเมื่อรู้สึกเจ็บ
ควรทำความสะอาดซอกฟันทุกวันควบคู่กับการแปรงฟันด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์วันละสองครั้ง ครั้งละประมาณสองนาที อาจเริ่มจากทำความสะอาดซอกฟันก่อนแปรงในช่วงเวลาที่คุณสะดวก เพื่อให้เป็นกิจวัตรที่ทำได้สม่ำเสมอ
เช็กซอกฟันก่อนเลือกอุปกรณ์
- ซอกแน่น: พิจารณาใช้ไหมขัดฟัน
- ซอกเปิด: เลือกแปรงซอกฟันที่พอดีกับช่อง
- แปรงแน่นเกินไป: อย่าฝืนดัน
- ซอกกว้างต่างกัน: อาจต้องใช้แปรงซอกฟันหลายขนาด
- เลือดออกซ้ำหรือเจ็บ: ควรให้ทันตแพทย์ตรวจ
ก่อนถึงวันนัด ลองสังเกตและจำตำแหน่งที่ใส่อุปกรณ์ยาก มีเลือดออก หรือทำแล้วรู้สึกเจ็บ พร้อมแจ้งให้ทราบหากคุณเคยรักษาโรคปริทันต์หรือมีรากฟันเทียม ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้ทันตแพทย์ประเมินอุปกรณ์และวิธีทำความสะอาดเฉพาะบริเวณได้
คำถามที่พบบ่อย
ใช้แปรงซอกฟันแล้วต้องใช้ไหมขัดฟันด้วยไหม
ขึ้นอยู่กับลักษณะของแต่ละซอกฟัน บริเวณที่แปรงซอกฟันสอดได้พอดีอาจใช้แทนไหมได้ ส่วนซอกที่แน่นอาจยังเหมาะกับไหมขัดฟัน ไม่จำเป็นต้องใช้อุปกรณ์ทั้งสองอย่างซ้ำกันทุกตำแหน่ง หากมีจุดที่เข้าถึงยากหรือจับอุปกรณ์ไม่ถนัด ให้ทันตแพทย์ช่วยปรับวิธีใช้
ทั้งนี้ อุปกรณ์ทั้งสองชนิดไม่สามารถทดแทนการแปรงฟันตามปกติ และไม่สามารถกำจัดหินปูนที่แข็งตัวแล้วได้ หากมีหินปูนต้องให้บุคลากรทันตกรรมกำจัดออก
เริ่มใช้แล้วมีเลือดออก ควรหยุดใช้ไหม
ในช่วงเริ่มใช้แปรงซอกฟันอาจมีเลือดออกเล็กน้อยจากเหงือกที่อักเสบได้ ควรทำความสะอาดอย่างนุ่มนวลและตรวจดูว่าใช้ขนาดพอดีหรือไม่ ไม่ควรเพิ่มแรงขัดเพียงเพื่อให้รู้สึกว่าสะอาดขึ้น หากใช้แล้วเจ็บหรืออุปกรณ์ติดขัด อย่าฝืนใช้วิธีเดิม และควรขอคำแนะนำจากทันตแพทย์
หากเลือดยังคงออกหลังใช้ไปแล้วสองสามวัน มีเลือดออกซ้ำ ๆ หรือมีอาการเหงือกบวมเจ็บ ควรนัดตรวจ ไม่ควรสรุปเอาเองว่าเป็นเพียงแผลจากอุปกรณ์ หากเหงือกบวมและปวดมาก หรือฟันเริ่มโยก ให้ติดต่อทันตแพทย์เพื่อรับการตรวจเร่งด่วน
มีโรคปริทันต์หรือรากฟันเทียม เลือกใช้อุปกรณ์แบบเดียวกันได้ไหม
กรณีนี้ต้องได้รับการประเมินเป็นรายบุคคล ผู้ที่มีโรคปริทันต์บางรายอาจเหมาะกับการใช้แปรงซอกฟัน แต่การดูแลทำความสะอาดที่บ้านต้องทำควบคู่ไปกับการรักษาที่จำเป็น สำหรับบริเวณที่มีรากฟันเทียม ควรให้ทันตแพทย์แนะนำอุปกรณ์ที่เหมาะกับผิววัสดุ โดยไม่พิจารณาจากขนาดของช่องฟันเพียงอย่างเดียว
ต้องการให้ทันตแพทย์ช่วยเลือกอุปกรณ์และฝึกวิธีทำความสะอาดซอกฟัน นัดตรวจที่ Evercare Dental ได้ทาง LINE @evercaredental
แหล่งอ้างอิง
- American Dental Association — Dental Floss/Interdental Cleaners
- NHS — How to keep your teeth clean
- MouthHealthy, American Dental Association — Flossing
- Collingwood Health Group — Why should I use interdental brushes?
- NHS — Gum disease
- วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต (ทันตกรรมประดิษฐ์) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
- ทันตแพทยศาสตรบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (เกียรตินิยมอันดับ 2)
(ข้อมูลนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่แทนการตรวจและคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากทันตแพทย์)
