จัดฟันแล้วเป็นแผลในปากอาจเกิดจากแบร็กเก็ตหรือลวดเสียดสีกับกระพุ้งแก้มและริมฝีปาก ขี้ผึ้งจัดฟันช่วยปิดส่วนที่เสียดสีได้ชั่วคราว แต่หากพบว่ามีลวดทิ่ม เครื่องมือหลวม หรือแผลปวดมากขึ้น ควรติดต่อทันตแพทย์ที่ดูแลเพื่อประเมินอาการ ไม่จำเป็นต้องทนเจ็บจนกว่าจะถึงวันนัด
แผลจากเครื่องมือจัดฟันต่างจากอาการตึงฟันอย่างไร
อาการตึงหรือเจ็บฟันเวลาเคี้ยวหลังปรับเครื่องมือ ต่างจากอาการแสบเฉพาะจุดที่แก้มหรือริมฝีปากถูเครื่องมือ แบร็กเก็ตคือชิ้นส่วนเล็ก ๆ ที่ยึดบนผิวฟันและรองรับลวดจัดฟัน
ลองส่องกระจกเพื่อสังเกตว่าแผลอยู่ใกล้ส่วนใด มีแบร็กเก็ตหลวมหรือลวดเคลื่อนหรือไม่ ข้อมูลเหล่านี้จะช่วยให้คุณเล่าอาการกับคุณหมอได้ชัดเจนขึ้น แต่ตำแหน่งแผลอย่างเดียวยังบอกสาเหตุแน่นอนไม่ได้
ขี้ผึ้งจัดฟันทำหน้าที่เป็นชั้นกั้นระหว่างเครื่องมือกับเนื้อเยื่อในช่องปาก ใช้สำหรับปิดคลุมส่วนของเครื่องมือที่บาดเท่านั้น ไม่ใช่การทาลงบนแผลโดยตรง และไม่สามารถใช้ซ่อมแบร็กเก็ตหรือลวดที่เสียหายได้
วิธีใช้ขี้ผึ้งจัดฟันเพื่อลดการเสียดสี
ควรเลือกใช้ขี้ผึ้งสำหรับเครื่องมือจัดฟันโดยเฉพาะและอ่านฉลากก่อนใช้เสมอ หากคุณเคยมีประวัติแพ้ส่วนผสมบางชนิด ควรแจ้งทันตแพทย์หรือเภสัชกรให้ช่วยแนะนำผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสม
- ล้างมือและเตรียมขี้ผึ้งชิ้นเล็ก ล้างมือให้สะอาด เช็ดให้แห้ง แล้วแบ่งขี้ผึ้งมาคลึงระหว่างนิ้วเบา ๆ ให้นุ่มพอขึ้นรูปได้
- ซับแบร็กเก็ตบริเวณที่บาดให้แห้ง ทำอย่างเบามือบริเวณที่จะติดขี้ผึ้ง เพราะความชื้นอาจทำให้ขี้ผึ้งเกาะเครื่องมือได้ไม่ดี
- กดขี้ผึ้งคลุมจุดที่เสียดสีเบา ๆ กดขี้ผึ้งให้คลุมส่วนของแบร็กเก็ตที่ถูแก้มหรือริมฝีปาก หากเป็นปลายลวดทิ่ม ให้ใช้ขี้ผึ้งปิดบรรเทาไว้ระหว่างติดต่อคลินิก ไม่พยายามตัดลวดหรือซ่อมเครื่องมือเอง
ถอดและเปลี่ยนขี้ผึ้งตามคำแนะนำบนฉลาก หากระบุให้ถอดก่อนกินอาหารหรือแปรงฟัน ให้ทิ้งชิ้นเดิมแล้วใช้ชิ้นใหม่เมื่อจำเป็น หากปิดขี้ผึ้งแล้วยังรู้สึกบาดหรือเจ็บต่อเนื่อง ควรติดต่อคลินิกเพื่อขอคำแนะนำ
ในช่วงที่มีแผลในปาก ควรเลือกกินอาหารนุ่ม หลีกเลี่ยงอาหารเผ็ดจัด เค็มจัด เปรี้ยวจัด หรือกรอบแข็งที่ระคายแผล และงดเครื่องดื่มร้อนจัด ยังควรทำความสะอาดฟันด้วยแปรงขนนุ่มและยาสีฟันผสมฟลูออไรด์อย่างเบามือ รวมถึงทำความสะอาดรอบแบร็กเก็ตตามที่ทีมจัดฟันแนะนำ
แบบไหนดูแลเบื้องต้นได้ และแบบไหนควรติดต่อหมอ
| สิ่งที่สังเกตได้ | การดูแลหรือขอความช่วยเหลือ |
|---|---|
| ระคายเฉพาะจุด เครื่องมือดูอยู่กับที่ และอาการทุเลาหลังปิดขี้ผึ้ง | ดูแลเบื้องต้นและติดตามอาการ หากยังเจ็บต่อเนื่องให้ติดต่อทีมจัดฟัน |
| ลวดทิ่ม แบร็กเก็ตหลวม หรือเครื่องมือเคลื่อน | ติดต่อคลินิกที่จัดฟันโดยเร็วเพื่อประเมิน ใช้ขี้ผึ้งบรรเทาชั่วคราวได้หากปิดจุดนั้นได้ ไม่รอแก้เองด้วยการตัดลวด |
| แผลใหญ่หรือแปลกไปจากเดิม มีเลือดออก หรือแดงและปวดมากขึ้น | นัดตรวจโดยเร็ว ไม่ควรสรุปว่าเป็นเพียงแผลจากเครื่องมือ |
| แผลอยู่นานเกิน 3 สัปดาห์ | พบทันตแพทย์หรือแพทย์เพื่อตรวจ แม้คิดว่าเกิดจากแบร็กเก็ตบาด |
| หายใจหรือกลืนลำบาก เลือดออกมากไม่หยุด หรือปวดรุนแรงฉับพลันร่วมกับหน้าบวมหรือไข้ | ไปโรงพยาบาลเพื่อรับการดูแลฉุกเฉินทันที |
เกณฑ์ 3 สัปดาห์ไม่ใช่ระยะเวลาที่คุณต้องอดทนรอ หากแผลมีอาการแย่ลงหรือมีสัญญาณเตือนในกลุ่มเร่งด่วน ให้ขอความช่วยเหลือทันทีที่พบอาการ
ก่อนติดต่อคลินิก ลองเช็กอาการเบื้องต้นเพื่อแจ้งให้ทีมรักษาทราบ:
- ลวดทิ่มหรือแบร็กเก็ตหลวม → ติดต่อทีมจัดฟัน
- แผลแดง ปวดมากขึ้น หรือมีเลือดออก → นัดตรวจโดยเร็ว
- แผลเกิน 3 สัปดาห์ → พบทันตแพทย์หรือแพทย์
- หายใจหรือกลืนลำบาก → ไปฉุกเฉินทันที
- เลือดออกมากไม่หยุด หรือปวดรุนแรงร่วมกับหน้าบวม/ไข้ → ไปฉุกเฉินทันที
แจ้งรายละเอียดว่าเริ่มเป็นแผลเมื่อไร อยู่บริเวณใด ใช้ขี้ผึ้งแล้วอาการดีขึ้นหรือไม่ รวมถึงแจ้งโรคประจำตัว ประวัติการแพ้ หรือยาที่กำลังใช้อยู่ เพื่อให้ทีมรักษาประเมินขั้นตอนต่อไปได้อย่างเหมาะสม
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับขี้ผึ้งจัดฟัน
ทำไมขี้ผึ้งจัดฟันติดไม่อยู่
บริเวณที่ติดอาจยังเปียก ลองซับให้แห้งและคลึงขี้ผึ้งให้นุ่มก่อนกดคลุมจุดที่บาดเบา ๆ ตามฉลาก หากปิดไม่ได้หรือยังเจ็บ อย่าฝืนกดเครื่องมือ ให้ติดต่อทีมจัดฟันเพื่อขอคำแนะนำ
ติดขี้ผึ้งจัดฟันตอนนอนได้ไหม
ขี้ผึ้งบางผลิตภัณฑ์ระบุว่าใช้ข้ามคืนได้ จึงควรตรวจฉลากของชนิดที่ใช้หรือสอบถามทีมจัดฟันก่อน หากยังเจ็บจากเครื่องมือหลวมหรือลวดทิ่ม ควรติดต่อหมอเพื่อแก้สาเหตุร่วมด้วย
หากคุณมีปัญหากับเครื่องมือ ควรเริ่มจากการติดต่อคลินิกที่ดูแลการจัดฟันของคุณ สำหรับการสอบถามหรือนัดตรวจที่ Evercare Dental ติดต่อ LINE @evercaredental หากมีอาการฉุกเฉิน ให้ไปโรงพยาบาลทันที
บทความที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
- NHS — Mouth ulcers
- Royal Devon University Healthcare NHS Foundation Trust — Instructions for wearing your fixed orthodontic brace
- American Association of Orthodontists — What is an Orthodontic Emergency and How Do You Handle Them?
- Sunstar — GUM ORTHO Wax: Instructions for use
- วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต (ทันตกรรมประดิษฐ์) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
- ทันตแพทยศาสตรบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (เกียรตินิยมอันดับ 2)
(ข้อมูลนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่แทนการตรวจวินิจฉัยหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากทันตแพทย์)
