เหงือกร่นสังเกตอย่างไร แปรงฟันแรงเกี่ยวไหม และดูแลอย่างไร?

เหงือกร่นคือการที่ขอบเหงือกถอยร่นจนเห็นรากฟันบางส่วน ทำให้ฟันดูยาวขึ้นและอาจมีอาการเสียวฟันเมื่อดื่มน้ำเย็นหรือขณะแปรงฟัน การแปรงฟันแรงอาจเป็นปัจจัยหนึ่ง แต่ไม่ใช่สาเหตุเดียว จึงควรปรับวิธีทำความสะอาดควบคู่กับการให้ทันตแพทย์ตรวจหาสาเหตุ โดยไม่จำเป็นต้องรอให้มีอาการปวดก่อนนัดหมาย

เหงือกร่นมีลักษณะอย่างไร?

ลองสังเกตความเปลี่ยนแปลงของขอบเหงือกว่ามีบริเวณใดที่เปลี่ยนไป หรือเห็นส่วนของฟันใกล้เหงือกมากกว่าเดิม บางคนอาจเริ่มรู้สึกเสียวฟันร่วมด้วย แต่แค่อาการเสียวฟันเพียงอย่างเดียวยังไม่สามารถยืนยันได้ว่าเป็นเหงือกร่น เพราะฟันผุ ฟันร้าว หรือผิวฟันสึกก็ทำให้เกิดอาการนี้ได้เช่นกัน

เช็ก 4 จุดก่อนนัดตรวจ

ฟันดูยาวขึ้น หรือขอบเหงือกเปลี่ยนไป
เสียวฟันเมื่อโดนเย็นหรือขณะแปรง
เหงือกบวม หรือมีเลือดออกเวลาแปรง
ฟันโยก หรือเจ็บเมื่อเคี้ยว

ข้อสังเกตเหล่านี้เป็นข้อมูลเบื้องต้นเพื่อเตรียมตัวก่อนพบทันตแพทย์ ไม่ใช่เกณฑ์สำหรับวินิจฉัยโรคเอง หากพบการเปลี่ยนแปลง ควรแจ้งทันตแพทย์ว่าเกิดขึ้นบริเวณใด เริ่มสังเกตเห็นเมื่อไร และมีอาการอื่นร่วมด้วยหรือไม่ โดยเฉพาะอาการฟันโยกหรือเหงือกบวมเจ็บมากที่ควรขอนัดหมายเร่งด่วน

โมเดลฟันจำลองสองชุด เปรียบเทียบขอบเหงือกคลุมรากฟันกับขอบเหงือกร่นที่เห็นรากฟันบางส่วน

แปรงฟันแรงทำให้เหงือกร่นได้ไหม?

แรงกดจากการแปรงฟันที่มากเกินไปและทำซ้ำเป็นประจำ เป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้เหงือกร่นได้ แต่ความหนาของเหงือก ตำแหน่งฟัน และโรคเหงือกก็มีผลเช่นกัน จึงไม่ควรสรุปว่าอาการที่เห็นเกิดจากการแปรงฟันแรงเพียงอย่างเดียว

หากมีคราบจุลินทรีย์และหินปูนสะสมจนเหงือกอักเสบ เนื้อเยื่อและกระดูกที่พยุงฟันอาจได้รับความเสียหาย การลดแรงแปรงฟันลงจึงอาจไม่เพียงพอต่อการแก้ปัญหา แม้เหงือกจะดูไม่บวมหรือไม่มีอาการเจ็บ ก็ควรเข้ารับการตรวจเมื่อสังเกตเห็นว่าเหงือกร่นขึ้น

ในการตรวจ ทันตแพทย์จะดูขอบเหงือก วัดร่องรอบฟัน และประเมินสุขภาพช่องปากโดยรวม อาจมีการเอกซเรย์เพื่อดูระดับกระดูกตามความจำเป็น พร้อมสอบถามวิธีแปรงฟัน ประวัติสุขภาพ การสูบบุหรี่ และโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน เพื่อช่วยเลือกแนวทางดูแลให้ตรงกับสาเหตุ

ดูแลอย่างไรโดยไม่เพิ่มแรงกดที่เหงือก?

เริ่มจาก ใช้แปรงสีฟันขนนุ่มและยาสีฟันผสมฟลูออไรด์แปรงฟันวันละสองครั้ง วางขนแปรงให้ทำมุมประมาณ 45 องศากับขอบเหงือก ขยับเบา ๆ เป็นช่วงสั้น ๆ ให้ทั่วทั้งด้านนอก ด้านใน และด้านบดเคี้ยว หลีกเลี่ยงการกดหรือขัดถูแรง ๆ และควรเปลี่ยนแปรงสีฟันเมื่อขนเริ่มบาน

ควรทำความสะอาดซอกฟันทุกวันด้วยไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟันขนาดที่เหมาะสม ทันตแพทย์สามารถช่วยสาธิตวิธีใช้และตรวจแรงมือให้ได้ หากรู้สึกเจ็บขณะทำความสะอาด ควรปรึกษาเพื่อปรับวิธี แทนที่จะหลีกเลี่ยงจนปล่อยให้มีคราบสะสม

สำหรับผู้ที่มีรากฟันเปิดและมีอาการเสียวฟัน ยาสีฟันลดอาการเสียวฟันอาจช่วยบรรเทาได้ โดยมักต้องใช้ต่อเนื่องหลายครั้งจึงจะเริ่มเห็นผล หากอาการยังคงอยู่หรือรบกวนการรับประทานอาหาร ควรให้ทันตแพทย์ตรวจเพิ่มเติม อาการเสียวฟันที่ลดลงไม่ได้หมายความว่าเหงือกได้กลับมาอยู่ตำแหน่งเดิมแล้ว

เหงือกร่นกลับมาเหมือนเดิมได้ไหม?

โดยทั่วไป เหงือกที่ร่นไปแล้วจะไม่สามารถกลับมาคลุมรากฟันได้เองเพียงแค่การแปรงฟันให้เบาลง เป้าหมายของการดูแลคือควบคุมปัจจัยที่เกี่ยวข้องและรักษาสุขภาพเหงือก หากมีโรคเหงือกร่วมด้วย อาจต้องทำความสะอาดโดยทันตแพทย์ รวมถึงทำความสะอาดใต้เหงือกตามระดับความรุนแรง

ทุกคนต้องได้รับการผ่าตัดปลูกเหงือกหรือไม่?

ทันตแพทย์ไม่จำเป็นต้องใช้วิธีนี้กับทุกคน การปลูกเหงือกจะพิจารณาเมื่อมีข้อบ่งชี้ เช่น รากฟันเปิดร่วมกับอาการไม่สบายปาก หรือเป็นอุปสรรคต่อการทำความสะอาด ทั้งนี้ต้องควบคุมสุขภาพเหงือกและการทำความสะอาดก่อนผ่าตัด และผลการคลุมรากฟันจะขึ้นอยู่กับสภาพของแต่ละบุคคล ซึ่งอาจคลุมได้ไม่ทั้งหมด

อาการแบบไหนควรนัดตรวจหรือรีบไปโรงพยาบาล?

ตารางนี้ช่วยแยกความเร่งด่วนในเบื้องต้น หากมีหลายอาการร่วมกัน ให้ยึดระดับที่เร่งด่วนที่สุดเป็นหลัก โดยไม่ต้องรอดูว่าการเปลี่ยนวิธีแปรงฟันจะทำให้อาการดีขึ้นหรือไม่

สิ่งที่สังเกตได้	ควรทำอย่างไร
ฟันดูยาวขึ้น ขอบเหงือกเปลี่ยน หรือเสียวเป็นครั้งคราว	นัดตรวจหาสาเหตุ พร้อมปรับวิธีทำความสะอาดอย่างอ่อนโยน
เหงือกมีเลือดออก บวม หรือมีกลิ่นปากต่อเนื่อง	นัดพบทันตแพทย์เพื่อตรวจโรคเหงือก ไม่สรุปว่าเกิดจากแรงแปรงเท่านั้น
ฟันโยก เหงือกบวมเจ็บมาก มีหนอง หรือปวดร่วมกับหน้าบวม/ไข้	ติดต่อทันตแพทย์เพื่อรับการตรวจเร่งด่วน
หายใจ พูด หรือกลืนลำบาก บวมในปากมาก หรือบวมลามรอบตา	ไปห้องฉุกเฉินทันที

ถ้าเหงือกร่นแต่ไม่ปวด รอดูไปก่อนได้ไหม?

ควรนัดตรวจตั้งแต่เริ่มสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลง แม้จะยังไม่มีอาการปวดก็ตาม เพราะความรู้สึกเพียงอย่างเดียวไม่สามารถบอกสภาพที่แท้จริงของเนื้อเยื่อพยุงฟันได้ เมื่อได้รับการตรวจแล้วจึงจะสามารถกำหนดวิธีดูแลและระยะเวลาติดตามผลที่เหมาะสมได้

แหล่งอ้างอิง

ทันตแพทย์ผู้ตรวจทานบทความ

ทพญ.กนกสิริ จริยเศรษฐพงศ์ (หมอปันปัน)

วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต (ทันตกรรมประดิษฐ์) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ทันตแพทยศาสตรบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (เกียรตินิยมอันดับ 2)

นัดปรึกษาคุณหมอ →

(บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่แทนการตรวจวินิจฉัยหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากทันตแพทย์)

แผนที่คลินิก · ใกล้ BTS เพลินจิต

ปรึกษาปัญหาฟันฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย