เมื่อรู้สึกว่าฟันแท้โยก ควรติดต่อทันตแพทย์โดยเร็วแม้จะยังไม่มีอาการปวด อาการฟันโยกเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น โรคปริทันต์ การกระแทก หรือแรงจากการกัดฟัน การที่ฟันโยกไม่ได้แปลว่าต้องถอนทิ้งเสมอไป แต่สิ่งสำคัญคือการให้ทันตแพทย์ตรวจหาสาเหตุและประเมินแนวทางการรักษาที่เหมาะสม
ฟันโยกในผู้ใหญ่เกิดจากอะไร
ฟันของเรามีเนื้อเยื่อและกระดูกโดยรอบคอยช่วยพยุงไว้ หากส่วนนี้ได้รับความเสียหาย ฟันอาจเริ่มโยกจนคุณรู้สึกได้ขณะเคี้ยวอาหารหรือแปรงฟัน สาเหตุหลักที่ควรเข้ารับการตรวจ ได้แก่
- โรคปริทันต์อักเสบ: การอักเสบที่ลุกลามถึงเนื้อเยื่อและกระดูกพยุงฟันอาจทำให้ฟันโยก อาการร่วมที่พบได้ เช่น เหงือกมีเลือดออก เหงือกร่น กลิ่นปาก หรือเจ็บเวลาเคี้ยว อย่างไรก็ตาม เลือดออกตามไรฟันเพียงอย่างเดียวไม่ได้เป็นการยืนยันว่าสูญเสียกระดูกแล้ว จึงต้องตรวจอย่างละเอียด
- การกระแทกหรืออุบัติเหตุ: อาจทำให้ฟันโยกหรือเคลื่อนจากตำแหน่งเดิม ควรได้รับการตรวจทันที แม้จะมองไม่เห็นว่าฟันหักก็ตาม
- การกัดฟันหรือขบฟัน: แรงที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ อาจทำให้ฟันเสียหายและโยกได้ บางคนอาจมีอาการฟันสึก เสียวฟัน หรือเมื่อยขากรรไกรร่วมด้วย อาการเหล่านี้เป็นข้อมูลสำคัญให้ทันตแพทย์ประเมิน แต่ยังไม่สามารถสรุปสาเหตุได้ด้วยตัวเอง
แบบไหนควรรีบพบทันตแพทย์
การประเมินความเร่งด่วนเบื้องต้น ให้สังเกตเหตุการณ์ก่อนฟันเริ่มโยกและอาการอื่น ๆ ที่เกิดร่วมกัน โดยไม่ควรใช้ความปวดเป็นเกณฑ์ตัดสินเพียงอย่างเดียว
| สัญญาณที่สังเกตได้ | สิ่งที่ควรทำ |
|---|---|
| รู้สึกว่าฟันโยก แม้จะไม่มีอาการปวด | ติดต่อทันตแพทย์โดยเร็ว แจ้งว่าฟันโยกเพื่อประเมินคิวตรวจ ไม่ควรรอจนถึงรอบตรวจฟันตามปกติ |
| ฟันโยกร่วมกับเหงือกบวมมาก หรือมีอาการของโรคเหงือก | ขอคิวทันตกรรมเร่งด่วน |
| ฟันโยกหลังถูกกระแทก หรือฟันเคลื่อนผิดตำแหน่ง | ติดต่อและไปพบทันตแพทย์ทันที |
| ปวดมากจนรบกวนการนอนหรือชีวิตประจำวันและยาแก้ปวดไม่ช่วย มีหนอง หน้าบวม หรือมีไข้ร่วมกับอาการทางฟัน | ติดต่อทันตแพทย์เพื่อรับการตรวจเร่งด่วน |
| หายใจ พูด หรือกลืนลำบาก บวมมากในปาก บวมรอบตาหรือมองเห็นผิดปกติ อ้าปากลำบากมาก หรือเลือดออกมากไม่หยุด | ไปห้องฉุกเฉินทันที |
ถ้าฟันแท้หลุดออกทั้งซี่จากอุบัติเหตุ ให้ไปพบทันตแพทย์ฉุกเฉินทันที โดยจับเฉพาะตัวฟันส่วนที่ปกติพ้นเหงือก ไม่จับรากฟัน หากไม่สามารถใส่กลับเข้าที่ได้ ให้เก็บฟันในนมแล้วนำไปด้วย ไม่ควรเสียเวลารอดูอาการ และควรไปตรวจแม้จะหาฟันไม่พบก็ตาม หากมีการบาดเจ็บที่ใบหน้าหรือขากรรไกรรุนแรง ให้รีบไปห้องฉุกเฉิน
ดูแลฟันที่โยกระหว่างรอตรวจอย่างไร
หลีกเลี่ยงการลองโยกซ้ำหรือพยายามดึงฟันออกเอง ควรเลือกกินอาหารนิ่ม เช่น ไข่ตุ๋นหรือโจ๊ก และงดอาหารแข็ง กรอบ หรือเหนียวที่อาจไปเพิ่มแรงต่อฟันซี่นั้น การดูแลในช่วงนี้จะช่วยลดการรบกวนฟัน แต่ไม่ได้ทำให้ฟันกลับมาแน่นหรือรักษาสาเหตุแทนทันตแพทย์
คุณยังคงต้องรักษาความสะอาดช่องปาก โดยใช้แปรงขนนุ่มแปรงอย่างเบามือร่วมกับยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ หากมีอาการปวดระหว่างรอตรวจ ควรปรึกษาเภสัชกรเพื่อเลือกยาแก้ปวดที่เหมาะสมกับโรคประจำตัวและยาที่ใช้อยู่ ไม่ควรเพิ่มขนาดยาเอง
เช็กลิสต์สั้น ๆ ก่อนติดต่อคลินิก
เพื่อความรวดเร็วในการประเมิน คุณสามารถเตรียมข้อมูลเหล่านี้ไว้แจ้งคลินิก โดยสังเกตอาการโดยไม่ต้องลองโยกฟัน และอย่าลืมแจ้งประวัติแพ้ยาก่อนรับการรักษาเสมอ:
- ฟันเริ่มโยกเมื่อไร เป็นเพียงซี่เดียวหรือหลายซี่
- เกิดอุบัติเหตุหรือรู้สึกว่าฟันเคลื่อนตำแหน่งหรือไม่
- มีอาการปวด บวม เลือดออก มีหนอง หรือมีไข้ร่วมด้วยไหม
- มีภาวะฟันสึก กัดฟัน หรือเมื่อยขากรรไกรหรือไม่
- มีโรคประจำตัว ใช้ยาอะไรอยู่ หรือสูบบุหรี่หรือไม่
ทันตแพทย์ตรวจอะไร และมีทางรักษาอย่างไร
เมื่อเข้ารับการตรวจ ทันตแพทย์จะซักประวัติ ตรวจฟันและเหงือกอย่างละเอียด ซึ่งอาจรวมถึงการวัดร่องเหงือกและถ่ายภาพเอ็กซเรย์เพื่อดูการสูญเสียกระดูกหรือความเสียหายที่มองไม่เห็นจากภายนอก จากนั้นจึงประเมินแผนการรักษาตามสาเหตุและความรุนแรง
หากสาเหตุมาจากโรคปริทันต์ อาจต้องขูดหินปูนและเกลารากฟัน หรือรักษาเพิ่มเติมตามระดับของโรค หากเกิดจากอุบัติเหตุ ทันตแพทย์อาจต้องจัดฟันกลับเข้าตำแหน่งและดามให้มั่นคง ส่วนผู้ที่มีปัญหากัดฟันอาจได้รับคำแนะนำเรื่องการปรับพฤติกรรมและการใส่เฝือกสบฟัน ทั้งนี้ การดามฟันหรือใส่เฝือกไม่ได้เป็นทางแก้เดียวสำหรับฟันโยกทุกกรณี
คำถามที่พบบ่อยเมื่อฟันโยก
ฟันโยกแต่ไม่ปวด รอดูก่อนได้ไหม? ไม่ควรปล่อยไว้ ควรติดต่อทันตแพทย์โดยเร็ว ไม่ต้องรอให้มีอาการปวด เพราะความปวดไม่ได้เป็นตัวบอกสภาพความเสียหายของเนื้อเยื่อพยุงฟันทั้งหมด
ฟันโยกต้องถอนทุกซี่หรือไม่? ไม่เสมอไป ฟันบางซี่ยังสามารถรักษาและเก็บไว้ได้ แต่บางซี่ที่เสียหายมากก็อาจจำเป็นต้องถอน ทันตแพทย์ต้องตรวจอย่างละเอียดจึงจะประเมินได้ ไม่สามารถตัดสินจากความรู้สึกว่าฟันโยกมากหรือน้อยเพียงอย่างเดียว
น้ำยาบ้วนปากช่วยให้ฟันแน่นขึ้นไหม? น้ำยาบ้วนปากไม่สามารถทำให้ฟันที่โยกกลับมาแน่นได้ด้วยตัวเอง และไม่สามารถใช้แทนการรักษาปัญหาเนื้อเยื่อพยุงฟันที่เสียหายได้
หากต้องการนัดตรวจฟันโยกที่ Evercare Dental ถนนวิทยุ สามารถติดต่อผ่าน LINE @evercaredental พร้อมแจ้งอาการและเหตุการณ์ก่อนฟันเริ่มโยก หากมีอาการที่ต้องไปห้องฉุกเฉินตามตารางข้างต้น ให้ไปโรงพยาบาลทันทีโดยไม่ต้องรอข้อความตอบกลับ
บทความที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
- NIDCR — Periodontal (Gum) Disease
- NIDCR — Bruxism
- NHS — Gum disease
- NHS — Dental abscess
- NHS — How to find an emergency or urgent NHS dentist appointment
- NHS — Knocked-out tooth
- American Association of Endodontists — Traumatic Dental Injuries
- Cleveland Clinic — Loose Tooth
- วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต (ทันตกรรมประดิษฐ์) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
- ทันตแพทยศาสตรบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (เกียรตินิยมอันดับ 2)
(บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือคำแนะนำจากทันตแพทย์ การรักษาขึ้นอยู่กับสภาพช่องปากของแต่ละบุคคล)
