ฟันผุแบบไหนต้องอุด และแบบไหนอาจยังไม่ต้องอุด

รอยผุระยะเริ่มต้นที่ผิวฟันยังไม่เป็นรู อาจดูแลโดยยังไม่ต้องอุดได้ ส่วนฟันที่ผุจนเป็นรูมักต้องอุดเพื่อซ่อมส่วนที่เสียไป การตัดสินใจรักษาต้องอาศัยการตรวจประเมิน ไม่ควรตัดสินจากสีฟันหรือรอจนมีอาการปวด เพราะฟันผุในระยะแรกอาจยังไม่แสดงอาการ และรอยผุแต่ละจุดอาจมีแนวทางการดูแลที่แตกต่างกัน

ฟันผุแบบไหนที่อาจต้องอุด

ฟันผุเกิดจากการสูญเสียแร่ธาตุของผิวฟันก่อนที่จะแตกเป็นรู ช่วงที่ยังไม่เป็นรูอาจควบคุมหรือฟื้นคืนแร่ธาตุได้ แต่เมื่อสูญเสียเนื้อฟันไปแล้ว การแปรงฟันอย่างเดียวจะไม่ทำให้ส่วนที่หายไปงอกกลับคืนมา

ลักษณะที่ตรวจพบ	แนวทางที่อาจเหมาะสม	เงื่อนไขที่ต้องประเมิน
รอยผุระยะเริ่มต้น ผิวฟันยังไม่เป็นรู	ดูแลด้วยฟลูออไรด์ ควบคุมปัจจัยเสี่ยง และติดตาม บางตำแหน่งอาจใช้สารเคลือบหลุมร่องฟัน	ตำแหน่งรอยผุ การลุกลาม และความเสี่ยงฟันผุของแต่ละคน
รอยผุเป็นรู มีเนื้อฟันสูญเสีย	มักต้องอุดเพื่อซ่อมส่วนที่เสียไป	ความลึกและสภาพฟัน บางกรณีอาจมีทางเลือกควบคุมรอยผุโดยยังไม่อุด
รอยผุลึกถึงเนื้อเยื่อภายในฟัน	อุดอย่างเดียวอาจไม่พอ อาจต้องรักษารากฟัน หรือถอนในบางกรณี	สภาพเนื้อเยื่อภายในฟันและความเป็นไปได้ในการเก็บฟัน

ทันตแพทย์จะตรวจว่ามีรูจริงหรือไม่ รอยผุอยู่ตรงไหน และมีแนวโน้มลุกลามหรือไม่ ร่วมกับประวัติฟันผุ การกินหวาน และภาวะปากแห้ง อาจใช้ภาพเอกซเรย์ประกอบเมื่อจำเป็น รอยเล็กที่มองเห็นเองจึงยังบอกความลึกหรือวิธีรักษาที่แน่นอนไม่ได้

โมเดลฟันจำลองสองซี่ เปรียบเทียบผิวฟันที่ยังไม่เป็นรูกับฟันผุเป็นรู พร้อมแนวทางดูแลที่มีเงื่อนไข ภาพไม่แสดงความลึกภายในฟัน

หากยังไม่อุด ต้องดูแลอย่างไร

“ยังไม่อุด” หมายถึงการมีแผนดูแลและติดตาม ไม่ใช่การปล่อยทิ้งไว้จนปวด หากรอยผุยังไม่เป็นรู ทันตแพทย์อาจแนะนำให้ใช้ฟลูออไรด์เฉพาะที่ หรือเคลือบหลุมร่องฟันในตำแหน่งที่เหมาะสม ซึ่งขึ้นอยู่กับผิวฟันที่ผุและความเสี่ยงของคุณ

เมื่อกลับบ้านควรแปรงฟันด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์อย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง และทำความสะอาดซอกฟันทุกวัน ลดทั้งปริมาณและความถี่ของอาหารหรือเครื่องดื่มหวาน เช่น ลดการจิบกาแฟหวานต่อเนื่องระหว่างทำงาน เพื่อให้ฟันสัมผัสน้ำตาลน้อยครั้งลง

ก่อนกลับ ควรถามให้ชัดเจนว่าต้องดูแลบริเวณใดเป็นพิเศษ ใช้ผลิตภัณฑ์อะไร และควรกลับมาตรวจติดตามเมื่อไร ระยะเวลานัดหมายขึ้นอยู่กับความเสี่ยงและรอยผุ ซึ่งไม่จำเป็นต้องเท่ากันทุกคน การติดตามอย่างสม่ำเสมอช่วยให้ทันตแพทย์ประเมินได้ว่ารอยผุควบคุมได้ หรือจำเป็นต้องปรับแผนการรักษา

สังเกตอะไร และเมื่อไรควรรีบไปตรวจ

ลองเตรียมข้อมูลสั้น ๆ 4 ข้อนี้ไว้เล่าให้ทันตแพทย์ฟัง เพื่อช่วยอธิบายสิ่งที่คุณพบ ไม่ใช่เพื่อตัดสินใจเองว่าต้องอุดหรือไม่

มีรูหรือเศษอาหารติดซ้ำที่เดิมไหม?
เสียวหรือปวดเมื่อกินร้อน เย็น หรือหวานไหม?
ปวดเอง เหงือกบวม หรือมีหนองไหม?
ปากแห้งบ่อย หรือจิบเครื่องดื่มหวานระหว่างวันไหม?

ควรแจ้งด้วยว่าอาการเริ่มเมื่อไร รวมถึงโรคประจำตัว ยาที่ใช้ และประวัติแพ้ยา หากสงสัยว่าฟันผุควรนัดตรวจแม้จะยังไม่ปวด เพื่อประเมินว่าควรเริ่มดูแลแบบใด

หากปวดมาก มีหนอง ใบหน้าหรือขากรรไกรบวม หรือมีไข้ร่วมกับอาการทางฟัน ควรติดต่อทันตแพทย์เพื่อรับการตรวจเร่งด่วน เพราะอาจมีการติดเชื้อ ถ้าหายใจ กลืน หรือพูดลำบาก บวมมากในปาก อ้าปากลำบากมาก หรือมีตาบวม ปวดตา หรือการมองเห็นผิดปกติ ให้รีบไปห้องฉุกเฉินทันที

คำถามที่พบบ่อย

มีจุดขาวหรือจุดดำบนฟัน ต้องอุดทุกจุดไหม?

ไม่เสมอไป สีที่เปลี่ยนไปอาจเป็นจุดที่ต้องตรวจเพิ่มเติม แต่สีเพียงอย่างเดียวบอกไม่ได้ว่ามีรูหรือรอยผุยังลุกลามอยู่หรือไม่ จึงควรให้ทันตแพทย์ตรวจผิวฟันและประเมินร่วมกับข้อมูลอื่นก่อนตัดสินใจเลือกวิธีรักษา

ฟันผุแต่ไม่ปวด รอไปก่อนได้ไหม?

ไม่ควรใช้อาการปวดเป็นเกณฑ์ในการรอ เพราะฟันผุระยะแรกอาจไม่มีอาการ หากพบรอยที่สงสัยควรนัดตรวจ ส่วนการรอติดตามโดยยังไม่อุดควรเป็นแผนที่ตกลงร่วมกับทันตแพทย์แล้ว ไม่ใช่การเลื่อนตรวจไปเรื่อย ๆ จนเริ่มมีอาการปวด

ฟันผุเป็นรูแล้ว มีทางเลือกที่ยังไม่อุดไหม?

มีในบางกรณี ทันตแพทย์อาจพิจารณาน้ำยาซิลเวอร์ไดอะมีนฟลูออไรด์ (SDF) เพื่อช่วยหยุดรอยผุ โดยต้องประเมินความเหมาะสมและติดตามผล วิธีนี้อาจทำให้บริเวณรอยผุเป็นสีดำถาวร และไม่ได้เติมเนื้อฟันที่หายไป จึงอาจยังต้องบูรณะฟันภายหลัง และไม่ใช่ทางเลือกที่ใช้แทนการอุดได้กับทุกคน

แหล่งอ้างอิง

ทันตแพทย์ผู้ตรวจทานบทความ

ทพญ.กนกสิริ จริยเศรษฐพงศ์ (หมอปันปัน)

วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต (ทันตกรรมประดิษฐ์) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ทันตแพทยศาสตรบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (เกียรตินิยมอันดับ 2)

นัดปรึกษาคุณหมอ →

(บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่แทนการตรวจวินิจฉัยหรือแผนรักษาเฉพาะบุคคล ควรให้ทันตแพทย์ประเมินก่อนตัดสินใจรักษา)

แผนที่คลินิก · ใกล้ BTS เพลินจิต

ปรึกษาปัญหาฟันฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย