อุดฟันต้องเอกซเรย์ไหม เมื่อไรทันตแพทย์อาจแนะนำและเมื่อไรอาจไม่จำเป็น

การอุดฟันไม่ได้จำเป็นต้องถ่ายเอกซเรย์ใหม่ทุกครั้ง ทันตแพทย์จะเริ่มจากการตรวจช่องปาก ถามอาการและประวัติ รวมถึงดูภาพเอกซเรย์เดิมที่มี เพื่อพิจารณาว่าต้องการข้อมูลเพิ่มเติมหรือไม่ บางครั้งภาพเอกซเรย์ช่วยให้เห็นรอยผุที่ตรวจด้วยตาเปล่าได้ไม่ชัด แต่ในบางกรณี ข้อมูลที่มีอาจเพียงพอแล้วสำหรับการวางแผนรักษา

หากกังวลเรื่องรังสี หรือสงสัยว่าทำไมครั้งนี้จึงต้องถ่ายภาพเพิ่ม ทั้งที่ครั้งก่อนไม่ได้ถ่าย สามารถพูดคุยกับทันตแพทย์ได้ว่า ภาพนี้จะช่วยตอบคำถามอะไรและมีผลต่อแผนรักษาอย่างไร

เอกซเรย์ช่วยดูอะไร ก่อนตัดสินใจอุดฟัน

ฟันบางด้านสามารถตรวจดูได้โดยตรง ขณะที่บริเวณซอกฟันซึ่งแนบชิดกันอาจมองเห็นได้ไม่ทั่วถึง ภาพเอกซเรย์จึงเป็นข้อมูลเสริมในการประเมินรอยผุและโครงสร้างฟันที่เกี่ยวข้องกับการรักษา โดยทันตแพทย์จะเลือกประเภทของภาพให้เหมาะสมกับตำแหน่งและสิ่งที่ต้องการตรวจ

อย่างไรก็ตาม ภาพเอกซเรย์เพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอสำหรับวางแผนรักษา ทันตแพทย์ต้องนำผลจากภาพมาประกอบกับอาการ ประวัติ และผลตรวจในช่องปาก การพบจุดผิดปกติในภาพไม่ได้หมายความว่าจะต้องกรออุดทันทีเสมอไป เช่น ฟันผุระยะเริ่มต้นที่ยังไม่เป็นโพรง อาจดูแลด้วยฟลูออไรด์และติดตามผลตามที่ทันตแพทย์ประเมิน

โมเดลฟันกรามสามมิติสมมติสองซี่ ชี้ผิวฟันที่มองเห็นและบริเวณซอกฟันที่อาจมองเห็นไม่ทั่วถึง พร้อมข้อความใช้ภาพรังสีร่วมกับการตรวจ

เมื่อไรอาจต้องถ่าย และเมื่อไรอาจไม่ต้องถ่ายใหม่

ความจำเป็นในการถ่ายภาพเอกซเรย์ขึ้นอยู่กับข้อมูลที่ต้องใช้ในการรักษาครั้งนั้น ไม่ได้ตัดสินจากจำนวนซี่ฟันที่ต้องอุดเพียงอย่างเดียว ตารางนี้ช่วยให้เข้าใจเหตุผลที่อาจได้รับคำแนะนำต่างกัน

ข้อมูลหรือสิ่งที่ตรวจพบ	แนวทางที่ทันตแพทย์อาจแนะนำ	เหตุผลที่ต้องประเมินร่วมกัน
สงสัยรอยผุบริเวณซอกฟันที่ตรวจโดยตรงได้ไม่ชัด	ถ่ายภาพบริเวณที่สงสัย	เพื่อให้ได้ข้อมูลส่วนที่มองเห็นไม่ครบ
พบความผิดปกติ แต่ข้อมูลเรื่องรอยผุหรือโครงสร้างฟันยังไม่พอวางแผน	ถ่ายภาพเพิ่มเติมตามข้อบ่งชี้	ผลภาพอาจช่วยประกอบการเลือกวิธีรักษา
มีภาพเอกซเรย์เดิมที่เห็นบริเวณนั้นชัด และยังใช้ตอบคำถามในการรักษาครั้งนี้ได้	อาจใช้ภาพเดิมโดยไม่ต้องถ่ายซ้ำ	ต้องตรวจร่วมด้วยว่ามีอาการหรือความเปลี่ยนแปลงที่ต้องประเมินเพิ่มหรือไม่
ตรวจช่องปากและทบทวนข้อมูลแล้วเพียงพอต่อการวางแผน ไม่มีข้อบ่งชี้ให้ถ่ายเพิ่ม	อาจไม่จำเป็นต้องถ่ายภาพใหม่ในครั้งนั้น	เป็นการตัดสินใจเฉพาะบุคคลหลังตรวจ ไม่ใช่ข้อยกเว้นสำหรับทุกคน

การที่ไม่มีอาการปวดฟัน ไม่ได้ยืนยันว่าไม่ต้องเอกซเรย์ เพราะฟันผุระยะแรกอาจยังไม่มีอาการ เช่นเดียวกับรูที่ดูเล็กจากภายนอก ซึ่งไม่ใช่ข้อมูลเพียงพอให้ตัดสินใจเองว่าจะข้ามการตรวจภาพได้หรือไม่

หากเคยถ่ายภาพเอกซเรย์จากคลินิกอื่น ลองขอสำเนาภาพพร้อมวันที่ถ่ายมาให้ทันตแพทย์พิจารณาด้วย การมีภาพเดิมอาจช่วยลดการถ่ายซ้ำที่ไม่จำเป็นได้ แต่ไม่ได้รับประกันว่าจะใช้แทนภาพใหม่ได้ทุกครั้ง

ก่อนนัดอุดฟัน เตรียมข้อมูลอะไรบ้าง

การเตรียมข้อมูลพื้นฐานเหล่านี้ช่วยให้ทันตแพทย์ประเมินความจำเป็นของการเอกซเรย์ และวางแผนดูแลได้ตรงจุด

นำภาพเอกซเรย์เดิม พร้อมวันที่ถ่าย หากเคยเอกซเรย์ฟันไว้
เล่าอาการให้ชัดเจนและช่วงเวลาที่เป็น เช่น เสียวฟันเมื่อดื่มน้ำเย็น ปวด หรือบวม
แจ้งโรคประจำตัว ยาที่ใช้ และการตั้งครรภ์หรือสงสัยตั้งครรภ์
ถามว่าภาพใหม่ช่วยตอบอะไร และภาพเดิมที่มียังใช้ได้ไหม

หากมีอาการปวดมาก เหงือกหรือใบหน้าบวม มีไข้ หรือมีหนอง ควรรีบติดต่อทันตแพทย์ เพื่อประเมินการติดเชื้อ ไม่ควรรอเฉพาะนัดอุดฟันตามปกติ

หากหายใจ พูด หรือกลืนลำบาก บวมในปากมาก อ้าปากลำบาก ตาบวมหรือปวดตา หรือการมองเห็นผิดปกติ ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที อาการเหล่านี้ต้องได้รับการประเมินเร่งด่วน

คำถามที่พบบ่อยก่อนเอกซเรย์ฟัน

เอกซเรย์ฟันมีรังสี ควรกังวลแค่ไหน?

การเอกซเรย์ฟันใช้รังสีปริมาณต่ำ แต่ยังควรทำเมื่อมีประโยชน์ต่อการวินิจฉัยหรือรักษา ทันตแพทย์จะพิจารณาความจำเป็น เลือกบริเวณและวิธีถ่ายให้เหมาะสม รวมถึงใช้ภาพเดิมเมื่อข้อมูลเพียงพอ หากกังวลสามารถพูดคุยกับทีมดูแลก่อนเริ่มได้

ตั้งครรภ์อยู่ สามารถเอกซเรย์ก่อนอุดฟันได้ไหม?

สามารถถ่ายเอกซเรย์ฟันที่จำเป็นระหว่างตั้งครรภ์ได้ โดยให้ทันตแพทย์ประเมินและใช้วิธีลดการรับรังสีอย่างเหมาะสม ควรแจ้งว่าตั้งครรภ์หรืออาจตั้งครรภ์ พร้อมระบุอายุครรภ์และยาที่ใช้ เพื่อวางแผนดูแล ไม่จำเป็นต้องเลื่อนการตรวจที่จำเป็นทั้งหมดจนหลังคลอด

ต้องถ่ายภาพสามมิติ (CBCT) ก่อนอุดฟันทุกครั้งหรือไม่?

โดยทั่วไป การถ่ายภาพสามมิติไม่ใช่ขั้นตอนประจำก่อนอุดฟัน การเลือกภาพขึ้นอยู่กับปัญหาที่ต้องตรวจ ภาพสามมิติหรือ CBCT ควรพิจารณาเมื่อวิธีที่ใช้รังสีน้อยกว่ายังให้ข้อมูลที่จำเป็นไม่เพียงพอ จึงไม่ใช่ว่าภาพที่มีรายละเอียดมากกว่าจะเหมาะกับทุกกรณี

แหล่งอ้างอิง

ทันตแพทย์ผู้ตรวจทานบทความ

ทพญ.กนกสิริ จริยเศรษฐพงศ์ (หมอปันปัน)

วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต (ทันตกรรมประดิษฐ์) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ทันตแพทยศาสตรบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (เกียรตินิยมอันดับ 2)

นัดปรึกษาคุณหมอ →

(บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อความเข้าใจทั่วไป ไม่แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากทันตแพทย์)

แผนที่คลินิก · ใกล้ BTS เพลินจิต

ปรึกษาปัญหาฟันฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย