ฟันปลอมถอดได้ควรถอดทำความสะอาดทุกวัน ดูแลช่องปากควบคู่กัน และกลับไปตรวจเมื่อกดเจ็บ หลวม หรือชำรุด วิธีทำความสะอาดฟันปลอมถอดได้ต้องเหมาะกับวัสดุด้วย เพราะน้ำยาและแปรงที่ใช้ได้กับชนิดหนึ่งอาจไม่เหมาะกับอีกชนิด ส่วนอาการเจ็บไม่ควรแก้ด้วยการกรอหรือดัดฟันปลอมเอง
กิจวัตรทำความสะอาดฟันปลอมและช่องปาก
หากเพิ่งถอนฟันและใส่ฟันปลอมทันที ให้ทำตามคำแนะนำหลังถอนฟันของทันตแพทย์ก่อนเริ่มกิจวัตรนี้ โดยเฉพาะเวลาที่ให้ถอดฟันปลอมครั้งแรก
- เตรียมพื้นที่กันตก: รองผ้าขนหนูหรือเติมน้ำในอ่างก่อนถอดล้าง เพื่อช่วยลดโอกาสแตกหากฟันปลอมหลุดมือ หลังมื้ออาหารควรล้างเศษอาหารออกด้วยน้ำสะอาดที่ไม่ร้อน
- ทำความสะอาดให้ทั่วชิ้นงาน: สำหรับฟันปลอมอะคริลิกหรือชนิดมีโครงโลหะทั่วไป ให้ใช้แปรงขนนุ่มหรือแปรงฟันปลอมร่วมกับสบู่อ่อนหรือน้ำยาที่เหมาะกับวัสดุ แปรงเบา ๆ ทั้งด้านนอก ด้านที่สัมผัสเหงือก และรอบตะขอ เช้าและเย็น ไม่ใช้ยาสีฟันทั่วไปหรือแปรงขนแข็ง ส่วนฟันปลอมวัสดุยืดหยุ่น ควรเลือกแปรงตามคำแนะนำของผู้ผลิตชนิดนั้น
- ล้างน้ำยาออกให้หมด: ล้างด้วยน้ำสะอาดก่อนใส่กลับเข้าปาก หากใช้น้ำยาแช่ฟันปลอม ให้ทำตามฉลากทั้งความเข้มข้นและเวลา ใช้นอกช่องปากเท่านั้น ไม่บ้วนปากหรือกลืนน้ำยา
- ดูแลฟันจริงและเหงือก: ถอดฟันปลอมออกก่อน แล้วแปรงฟันจริงด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์เช้าและเย็น โดยใช้แปรงคนละด้ามกับที่แปรงฟันปลอม อย่าลืมทำความสะอาดเหงือก ลิ้น และเพดานปากอย่างอ่อนโยน แม้ไม่มีฟันจริงเหลือก็ยังต้องดูแลช่องปาก
เลือกแปรงและน้ำยาให้ตรงกับวัสดุ
ฟันปลอมบางส่วนอาจมีทั้งฐานพลาสติกและตะขอโลหะ จึงไม่ควรเลือกน้ำยาจากสีของฐานเพียงอย่างเดียว หากไม่แน่ใจเรื่องวัสดุ ให้นำชิ้นงานหรือข้อมูลเดิมไปปรึกษาทันตแพทย์
| ชนิดฟันปลอม | แนวทางทำความสะอาด | จุดที่ต้องระวัง |
|---|---|---|
| ฐานอะคริลิกทั่วไป | แปรงเบา ๆ ด้วยผลิตภัณฑ์ไม่ขัดผิว | หลีกเลี่ยงน้ำร้อนและยาสีฟันทั่วไป หากมีตะขอโลหะต้องเลือกน้ำยาที่ใช้กับโลหะได้ด้วย |
| มีโครงหรือตะขอโลหะ | ทำความสะอาดทุกซอกและใช้น้ำยาที่เหมาะกับโลหะ | ไม่ดัดตะขอเอง หลีกเลี่ยงน้ำยาฟอกขาวเข้มข้นและการแช่กรดเอง |
| วัสดุยืดหยุ่น | ใช้แปรงและน้ำยาตามคำแนะนำของผู้ผลิตชนิดนั้น | บางชนิดไม่ให้ใช้แปรงสีฟันทั่วไป ไม่ควรใช้วิธีดูแลแบบเดียวกับอะคริลิกโดยอัตโนมัติ |
ควรถอดฟันปลอมก่อนนอน เพื่อให้เหงือกและเนื้อเยื่อได้พัก เว้นแต่ทันตแพทย์จะแนะนำเป็นกรณีเฉพาะ เช่น ผู้ที่เพิ่งถอนฟันและใส่ฟันปลอมทันที อาจได้รับคำสั่งต่างออกไปในคืนแรก
สำหรับฟันปลอมที่ต้องเก็บรักษาให้ชื้น ให้เก็บในภาชนะสะอาดมีฝาปิดพร้อมน้ำสะอาดที่ไม่ร้อน และเปลี่ยนน้ำใหม่ทุกวัน หากได้รับคำแนะนำให้เก็บต่างจากนี้ ให้ยึดวิธีของชิ้นงานนั้น การเก็บในน้ำเปล่ากับการแช่น้ำยาทำความสะอาดเป็นคนละเรื่อง จึงไม่ควรแช่น้ำยาทิ้งไว้ข้ามคืน เว้นแต่ฉลากระบุไว้และทันตแพทย์ประเมินว่าเหมาะสม
เมื่อไรควรกลับไปปรับฟันปลอม?
ในช่วงแรกคุณอาจรู้สึกเทอะทะ พูดหรือเคี้ยวไม่ถนัด ลองเริ่มจากอาหารนุ่มชิ้นเล็กและเคี้ยวสองข้าง แต่ หากมีจุดกดเจ็บหรือเป็นแผล ควรติดต่อทันตแพทย์เพื่อตรวจความพอดี ไม่ต้องฝืนทนจนชิน และควรไปพบทันตแพทย์ตามนัดติดตามหลังใส่ฟันปลอม
หมั่นสังเกตและนัดตรวจเมื่อพบอาการเหล่านี้:
- กดเจ็บหรือเป็นแผลซ้ำ
- หลวม เลื่อน หรือเคี้ยวลำบาก
- มีเสียงกระทบเวลาพูด
- เหงือกแดง เลือดออก หรือมีกลิ่นผิดปกติ
- ฐานแตก ตะขอเสียหาย หรือซี่ฟันปลอมหลุด
อาการเหล่านี้อาจเกี่ยวกับความพอดี ความสะอาด หรือปัญหาในช่องปาก จึงต้องตรวจหาสาเหตุก่อนปรับ หากชิ้นงานแตก ให้ติดต่อคลินิกและนำชิ้นส่วนไปด้วย อย่ากรอ ดัด หรือใช้กาวทั่วไปซ่อมเอง และอย่าพยายามกัดบังคับให้ฟันปลอมเข้าที่
หากเจ็บมากจนใส่ไม่ไหว ให้ติดต่อคลินิกเพื่อขอคำแนะนำเรื่องพักการใส่ โดยแจ้งด้วยว่าเพิ่งถอนฟันหรือไม่ หากแผลมีเลือดออก แดงหรือเจ็บมากขึ้น ควรให้ทันตแพทย์ตรวจโดยเร็ว ส่วนแผลที่อยู่นานเกิน 3 สัปดาห์ต้องได้รับการตรวจ แม้คิดว่าเกิดจากฟันปลอมก็ตาม ไม่ต้องรอครบช่วงนี้หากมีอาการรบกวน
การเตรียมตัวก่อนนัด: ควรเตรียมข้อมูลว่าปวดบริเวณไหน เริ่มปวดเมื่อไร ฟันปลอมเคยตกหล่นหรือไม่ และใช้ผลิตภัณฑ์อะไรทำความสะอาด เพื่อให้ทันตแพทย์ประเมินปัญหาได้ตรงจุด
คำถามที่พบบ่อย
แช่เม็ดฟู่แล้วไม่ต้องแปรงได้ไหม?
สำหรับฟันปลอมทั่วไป เม็ดฟู่ช่วยให้คราบหลุดง่ายขึ้น แต่ยังต้องทำความสะอาดคราบบนชิ้นงาน ไม่จำเป็นต้องใช้เม็ดฟู่ทุกวันในทุกคน ควรเลือกผลิตภัณฑ์และความถี่ตามวัสดุและคำแนะนำ โดยเฉพาะฟันปลอมยืดหยุ่นที่มีวิธีดูแลเฉพาะ
ฟันปลอมหลวมต้องทำชุดใหม่เสมอไหม?
ไม่เสมอไป เหงือกและกระดูกอาจเปลี่ยนรูปร่างจนฐานเดิมไม่แนบ โดยเฉพาะหลังถอนฟัน บางกรณีปรับหรือเสริมฐานให้รับกับเหงือกได้ แต่หากชิ้นงานสึกหรือเสียหายมากอาจต้องทำใหม่ ทันตแพทย์ต้องตรวจทั้งชิ้นงานและช่องปากก่อนเลือกวิธีที่เหมาะสม
ไม่มีฟันจริงเหลือแล้ว ยังต้องตรวจฟันไหม?
ยังควรไปตรวจตามนัด เพื่อดูความพอดีของฟันปลอมและสุขภาพเนื้อเยื่อในช่องปาก ระยะนัดขึ้นอยู่กับแต่ละคน หากมีอาการระหว่างนัดให้ติดต่อคลินิกก่อน
ต้องการนัดตรวจฟันปลอมที่กดเจ็บหรือหลวม ติดต่อ Evercare Dental ถนนวิทยุ LINE: @evercaredental
บทความที่เกี่ยวข้อง
แหล่งอ้างอิง
- คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย — การดูแลและทำความสะอาดฟันปลอม
- NHS — Dentures
- American Dental Association, MouthHealthy — Dentures Partial
- Leeds Teaching Hospitals — Removable partial dentures
- Valplast — Caring For Your Valplast (คำแนะนำเฉพาะวัสดุของผู้ผลิต)
- Guy’s and St Thomas’ — Dentures
- Cambridge University Hospitals — Denture care
- NHS — Mouth ulcers
- วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต (ทันตกรรมประดิษฐ์) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
- ทันตแพทยศาสตรบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (เกียรตินิยมอันดับ 2)
(ข้อมูลนี้เป็นคำแนะนำทั่วไป ไม่แทนการตรวจและคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากทันตแพทย์)
